Owady Zapylające

zapylanie.pl

Po co nam owady zapylające?

Po co nam owady zapylające?

Przyroda kieruje się prawami nie zawsze dla nas oczywistymi i zrozumiałymi. Czasami wydaje się nam, że potrzebna jest tylko ta część przyrody, z której bezpośrednio korzystamy. Jest to bardzo prymitywne spojrzenie na świat, w którym żyjemy. Owady zapylające są częścią tego świata.

pszczoły zapylanie faceliaNam kojarzą się przede wszystkim z miodem gromadzonym przez pszczołę miodną. Jest to niewątpliwie najbardziej znany pszczeli produkt a przy tym jest on wręcz doskonałym wytworem natury i jednym z niewielu, który w formie nieprzetworzonej posiada tak wielką wartość odżywczą. Jednak dla świata przyrody znaczenie pszczoły miodnej i innych owadów zapylających jest zdecydowanie większe.

Owady zbierając nektar i pyłek z kwiatów przy okazji je zapylają. Dzięki temu rośliny mogą się rozmnażać. I tak jest już od milionów lat. Rośliny i owady dbają o siebie nawzajem, gdyż jedne bez drugich nie przeżyją. Prawie 80% gatunków roślin to rośliny zapylane przez owady. Wartość jaką tworzą pszczoły i inne owady dzięki zapylaniu wielokrotnie przewyższa wpływy pochodzące ze sprzedaży miodu i pozostałych produktów pszczelich razem wziętych.

Owady zapylające mają też duże znaczenie w gospodarce człowieka. Wiele gatunków roślin uprawnych do wydania plonu wymaga zapylenia przez owady. Znaczenie zapylania w rolnictwie można porównać do korzystnego wpływy zabiegów agrotechnicznych w uprawie roślin.

W Polsce uprawianych jest na szeroką skalę ponad 50 gatunków owadopylnych roślin rolniczych. Wielkość i jakość ich plonów zależy od zapylenia przez owady. Obecność owadów powoduje wzrost plonów nawet o kilkadziesiąt procent, a plon niektórych roślin bez intensywnego oblotu pszczół jest wręcz znikomy. I tak plon roślin sadowniczych przy zapewnieniu optymalnego zapylenia owadami wzrasta od 30 do 60%, koniczyny czerwonej o 50 ? 80%, ogórków o 80%. Do tego zapylanie nie ma negatywnego oddziaływania na środowisko, co zdarza się przy zabiegach agrotechnicznych takich jak np. opryski chemicznymi środkami ochrony roślin.

Obecnie w czasach powszechnej chemizacji rolnictwa, uprzemysłowienia i dużego zanieczyszczenia środowiska bardzo szybko ubywa dzikich owadów zapylających. Dlatego też coraz większe znaczenie ma w tym procesie pszczoła miodna. Dla właściwego zapylania samych upraw rzepaku i sadów, nie uwzględniając już innych roślin owadopylnych, które kwitną w tym samym czasie, zapotrzebowanie na rodziny pszczele określane jest w Polsce na około 2,5 mln rodzin.

trzmiele zapylanie cebulaTyle właśnie rodzin pszczelich było w Polsce w latach siedemdziesiątych. Obecnie ilość rodzin pszczelich w całej Polsce szacowana jest na 1 milion. Powodem takiego spadku są przede wszystkich groźne choroby pszczół, chemizacja utrudniająca prowadzenie gospodarki pasiecznej oraz malejąca opłacalność pszczelarstwa.

Według badań, dobre zapylanie upraw rzepaku i sadów zapewnia napszczelenie na poziomie 3 ? 4 rodzin pszczelich na 1 ha uprawy. Dokładna wielkość obsady upraw innych roślin zależy od ich gatunku, odmiany, stanu plantacji, pogody oraz wielkości samej rodziny pszczelej.

 

Zapylanie

Podczas zbierania nektaru i pyłku owady zapylające dokonują krzyżowego zapylenia roślin. Spełniają one w ten sposób niezmiennie ważną rolę a w przypadku niektórych roślin decyduje to nawet o tym czy wydadzą owoce czy też nie. Zdecydowana większość występujących w przyrodzie roślin to gatunki w bardzo małym stopniu samopłodne.

Oznacza to, że takie rośliny dobrze plonują tylko w przypadku zapylenia pyłkiem innej rośliny tego samego gatunku. Bez takiego zapylenia są one co prawda zdolne wydać owoce lub nasiona, ale będzie ich mało lub też będą słabo wykształcone. Nawet rośliny wybitnie samopłodne zawsze wydają dorodniejsze owoce, wartościowsze a przez to bardziej żywotne nasiona wtedy, gdy są zapylone krzyżowo czyli pyłkiem obcym.

Uprawiany popularnie w Polsce rzepak jest rośliną samopylną. Bez udziału owadów zapylających zawiązuje co prawda tyle samo łuszczyn, ale liczba nasion w łuszczynach jest nawet o połowę mniejsza niż w przypadku swobodnego dostępu owadów zapylających. I o tyle samo jest też mniejszy plon nasion z takiej uprawy.

W toku trwania procesu ewolucji rośliny utworzyły cały szereg przystosowań utrudniających lub wręcz uniemożliwiających samozapylenie. Aby mogły one wydać dobry, wartościowy plon potrzebują min. owadów, które przeniosą pyłek z jednej rośliny na drugą a w dodatku zrobią to skutecznie i w odpowiednim momencie.

 

Znaczenie zapylania

znaczenie zapylaniaObecnie na 90% znanych na świecie zasobów żywności składają się 82 artykuły spożywcze pochodzenia roślinnego. 77% z tych 82 artykułów jest zapylane przez owady zapylające a dla 48% pszczoła miodna jest zdecydowanie najważniejszym zapylaczem. Ocenia się, że 1/3 produktów spożywanych przez człowieka jest zależna bezpośrednio lub pośrednio od zapylania przez owady.

W Polsce większość gatunków roślin ? prawie 80% zapylają owady. W środowisku naturalnym owady zapylające są istotnym czynnikiem gwarantującym rozmnażanie i przetrwanie wielu gatunków roślin.

Zbyt mała ilość owadów zapylających w sadach, uprawach czarnej porzeczki, roślin dyniowatych czy tez pomidorów powoduje gorsze wykształcenie owoców i gorszą jakość nasion. Straty gospodarcze, które wynikają z niezapylenia roślin uprawnych przez pszczoły szacuje się w Polsce na około 2,3 ? 2,5 mld zł. Kwota ta nie uwzględnia strat spowodowanych niezapyleniem roślin dziko rosnących.

Pszczoła miodna jest najważniejszym zapylaczem roślin w Polsce, zarówno tych uprawnych jak i dziko rosnących. Uzupełnieniem pracy pszczoły miodnej jako zapylacza są trzmiele i pszczoły samotnice a wśród nich przede wszystkim murarka ogrodowa.

Murarka jest bardzo skutecznym zapylaczem sadów i upraw lucerny a z kolei trzmiele bardzo dobrze sprawdzają się przy zapylaniu koniczyny czerwonej oraz upraw w szklarniach i pod osłonami. Największe korzyści przynoszą owady zapylające sadom.

 

Wpływ owadów zapylających na ilość owoców (źródło: Kotłowski, 2007)

 

Roślina

% zawiązywania owoców w stosunku do liczby kwiatów

Przy swobodnym dostępie owadów

Pod izolatorami siatkowymi

Jabłonie

6,1 ? 20,0

0,0 ? 6,6

Grusze

8,0 ? 22,3

0,5 ? 1,8

Czereśnie

10 ? 18,5

0,0 ? 0,5

Wiśnie obcopylne

4,1 ? 18,0

0,0 ? 0,7

Wiśnie samopylne

18,3 ? 33,0

6,9 ? 15,4

Śliwy obcopylne

11,0 ? 25,0

0,3 ? 1,2

Śliwy samopylne

14,4 ? 28,1

7,6 ? 16,0

Agrest

27,0 ? 33,0

4,0 ? 9,0

Porzeczka czarna

42,5 ? 78,7

19,5 ? 31,0

Borówka wysoka

70,0 -80,0

0,0 ? 30,0

Malina

66,0 ? 99,9

27,0 ? 90,0

Truskawka

50,0 ? 72,8

46,7 ? 63,1

 

Obliczono, że efektem zapylania przez pszczoły i inne owady zapylające upraw rolnych, ogrodniczych i sadowniczych jest zwiększenie plonów o 5 miliardów złotych rocznie. Nie wlicza się tutaj pracy pszczół i pozostałych owadów zapylających w naturalnych zbiorowiskach roślinnych.

Na skutek oddziaływania człowieka zniszczone zostały miejsca stwarzające optymalne warunki do życia dla dzikich owadów zapylających. Do tego stosowanie na masową skalę i w sposób nieodpowiedzialny oprysków kwitnących roślin silnymi środkami chemicznymi powoduje masowe wytrucia całych populacji tych niezwykle pożytecznych owadów.

Działalność człowieka we współczesnym świecie stwarza tyle zagrożeń, że pszczołom oraz innym owadom zapylającym coraz trudniej jest przeżyć.

Dzięki zapylaniu rośliny mogą się rozmnażać a 1/3 produktów spożywanych przez człowieka pochodzi z roślin, które są zapylane przez pszczoły. Pszczoły zapylają też rośliny, które są pożywieniem dla dzikich zwierząt.

Pszczoły są ważne nie tylko dla życia człowieka, są ważne dla życia w ogóle.